Burundi , Uburundi : Igitabu kivuga ku Bajiji n’Iciwa ry’Ingoma

Hasohotse igitabu gishasha ku Bajiji : Nahimana Karolero Pascal asesangura imizi y’Iciwa ry’Ingoma

Gitega, 28/05/2026 — Ku bufatanye n’ishirahamwe Mpuza Bajiji (Ihuriro ry’Abajiji) mu Burundi, umwanditsi w’Umurundi Nahimana Karolero Pascal aherutse gusohora igitabu gishasha c’akamaro kivuga ku mateka y’imiryango y’Uburundi : Histoire des imiryango : Les Bajiji — Abajiji, Bajiji, Wajiji, Jiji : Du Burundi au Mwene Mwezi : À l’origine de l’Ubungoma, d’Ingoma et de l’Ubumu : Cosmologie, État et système socio-économique du tambour sacré, casohowe n’inzu y’ugusohora ibitabu Génération Afrique i Bruxelles mu 2026. Ico gitabu kije ciyongera ku bindi bikorwa vyinshi kandi bihuye vy’uwo mwanditsi, vyubakiye ku ciyumviro ca panafrikanisme, afrocentricité n’inyigisho zo kwikura mu ngaruka z’ubukoloni.

Muri ico gitabu hibazwa ikibazo gihambaye : Abajiji ni bande, uwo muryango wa kera ufise amateka akwiragiye mu karere k’Ibiyaga Binini vya Afrika no mu bindi bice vy’isi (Aziya, Buraya – Scandinavie –, Amerika na Océanie/Australie) ? Muri ico cigwa, Nahimana Karolero Pascal arakurikirana amateka y’umuryango w’Abajiji, umwe mu miryango ya kera kandi yubatse cane iciwa ry’Ingoma. Kuva ku Ngoma y’Uburundi gushika i Buha, Bushi, mu Rwanda no mu Bwami bwa Mwene Mwezi (irindi zina ry’Iciwa ry’Ingoma), hamwe no mu yandi migenzo ya Afrika n’isi, Abajiji berekanwa nk’abahinga b’isanzure, abatware b’ijuru, abatunzi b’ubumenyi, abarinda inzego n’abahuza urutonde rw’isanzure.

Mu gusubiza amateka yatatanyijwe n’ubukoloni, ico gitabu gisubiza Abajiji ikibanza cabo mu mateka y’ibihugu vya Afrika n’isi. Kibasubiza mu Ubungoma, isanzure ry’ivyiyumviro vyubakiye ku Ngoma, kikerekana uruhara rwabo mu ma Leta-Ngoma matagatifu kandi ashingiye kuri dyarchie : gukora no kurinda Ingoma, ibikorwa vya Bami b’Ijuru, kwimika Umwami, guhimbaza Umuganuro, gutunganya no kugenzura Ubumu, kurinda imva z’abami, guhanahana Ibanga no gukomeza inzego z’igihugu. Nk’abategura Umwami mushasha mu mabanga yiwe, Abajiji bari bafise ikibanza gihambaye mu butegetsi no mu bimenyetso vy’Ingoma y’Uburundi.

Ico gitabu kiri kandi mu ciyumviro cagutse c’Iciwa ry’Ingoma. Ingoma ni ikimenyetso c’Ubungoma, isanzure ry’Ingoma, inkomoko y’ukuri canke y’Ibanga ry’Abarundi. Ifitaniye isano n’Ingoma Ntagatifu Karyenda, iserukiwe na Mukakaryenda, umugore w’Ingoma, Imana Nkuru. Muri uwo muco, Leta ubwayo yitwa Ingoma, mu gihe Ubumu ari bwo buryo bwa kera bw’imibano n’ubutunzi bw’Abarundi. Imibano y’Abarundi yari yubakiye ku ngingo z’Ubungoma, zari ishingiro ryo kurondera ukuri. Ijambo ryeranda hamwe n’ijwi ry’Ingoma vyitwa kuvumera, bikavuga ukuza kw’Imana canke iremwa ry’isi. Ijwi ry’Ingoma ritwara amajwi yose ari mu mazina y’imiryango. Twokwibutsa ko kuva mu 2014, Ingoma y’Uburundi iri ku rutonde rw’intoranwa z’akaranga k’isi zikingiwe na UNESCO, ivyo bikaba biha ico gitabu agateka kihariye ku rwego mpuzamakungu.

Yisunze imigenzo mvugo, ibisekuru, inyandiko z’ivyigwa n’ibitabu vy’amateka, umwanditsi atanga isesengura ryimbitse kandi rishingiye ku mizi y’ayo mateka. Ico gitabu kiri hagati y’amateka, Ubungoma n’ihanahana ry’ubumenyi, kikaba kigenewe bose bipfuza gutahura imizi yimbitse y’ibihugu vya Afrika vy’Iciwa ry’Ingoma. Ibikorwa vya Nahimana Karolero vyisunga panafrikanisme, Kemitisme (Cheikh Anta Diop), afrocentricité, inyigisho zo kwikura mu ngaruka z’ubukoloni hamwe n’umuco kamite.

Ico gitabu ku Bajiji kiri mu rutonde rw’ibitabu uwo mwanditsi yahariye amateka y’Uburundi. Muri vyo harimwo :

— Nahimana Karolero Pascal, La Guerre civile du Burundi (1993-2003). Face à la Globalisation Unipolaire Américaine Néolibérale, Bruxelles, Génération Afrique, 2024.

— Nahimana Karolero Pascal, Histoire du Burundi : Les grandes dates de l’histoire des Barundi et de l’État millénaire africain — Ingoma y’Uburundi, Bruxelles, Génération Afrique, 2024.

— Nahimana Karolero Pascal, Burundi : La diaspora burundaise : Du monde, de Belgique et d’ailleurs — Histoire, trajectoires et ancrage, Bruxelles, Génération Afrique, 2025.

— Nahimana Karolero Pascal, Camps de concentration du Burundi (1996-2002) : Les oubliés des collines — Mémoires d’un peuple enchaîné, Bruxelles, Génération Afrique, 2025.

— Nahimana Karolero Pascal, Réfugiés du Burundi — Quand Ingoma s’est tu. Histoire géopolitique d’un peuple brisé par la colonialité, Bruxelles, Génération Afrique, 2025.

Ibikorwa vyiwe bikunze kuvugwa mu binyamakuru vy’Uburundi nk’inkingi y’ugutahura amateka maremare n’iciwa ry’Uburundi.

Ico gitabu kiraboneka biciye kuri WhatsApp canke Telegram (harimwo umukono w’umwanditsi), hamwe no kuri Amazon. Andi makuru aboneka ku rubuga rw’umwanditsi : nahimanakarolero.com

Nahimana Karolero Pascal, Histoire des imiryango : Les Bajiji — Abajiji, Bajiji, Wajiji, Jiji : Du Burundi au Mwene Mwezi : À l’origine de l’Ubungoma, d’Ingoma et de l’Ubumu : Cosmologie, État et système socio-économique du tambour sacré, Bruxelles, Génération Afrique, 2026.

DAM, NY, AGNEWS : burundi-agnews.org, Ku wa kane 28 Rusama 2026 | Ifoto : Génération Afrique

News Reporter